Op 23 november jongstleden vond het eerste van de drie debatten plaats die de VGN (Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland) organiseert rond dilemma’s in de zorg. Aan de hand van voorbeelden discussieerden de deelnemers over zelfbeschikking. Prof. dr. Heleen Dupuis* en dr. Bert Molewijk* plaatsten de discussie in een ethisch kader. Wanneer precies mag je in de gehandicaptenzorg paternalistisch (bevoogdend) handelen?

Heleen Dupuis: ‘Mensen met een verstandelijke beperking zijn niet altijd in staat om hun eigen wil te bepalen. Maar betekent dit ook dat ze niets meer zelf kunnen beslissen? Nee, zien we steeds vaker in de vakliteratuur. Je moet per situatie bekijken wat wel en niet kan. En in het uiterste geval moet je paternalistisch durven handelen. Dat is: handelen in iemands belang, met voorbijgaan aan iemands wil.’
Professionals blijken in de praktijk terughoudend te zijn met paternalistisch handelen, lieten ze weten tijdens het VGN-debat. Een meerderheid van de debaters, een gezelschap van onder andere directeuren, belangenbehartigers, psychologen en vertrouwenspersonen ziet principiële en juridische bezwaren tegen te vroeg ingrijpen. Als een meisje van achttien een knalroze shirtje wil, terwijl haar moeder dat liever niet heeft, is er nog geen reden het meisje haar roze shirtje te weigeren. En als een man met een verstandelijke beperking vanuit een instellingsterrein op kroegentocht gaat, is dat nog geen reden om vooraf zijn fietssleutel af te pakken. De oplossing voor dit soort situaties ligt volgens de professionals niet in weigering of ingrijpen, maar in de dialoog. Met de familie en met de cliënt zelf.

*Prof. Dr. Heleen Dupuis is emeritus hoogleraar medische ethiek, vice-voorzitter Eerste Kamer en VGN-voorzitter. Dr. Bert Molewijk is Program Director Moral Deliberation Group van het VUMC te Amsterdam.