Zorginstellingen vragen aan bewoners regelmatig betalingen voor zaken die eigenlijk gewoon onder de AWBZ vallen. Deze onterechte betalingen komen niet alleen voor in de ouderenzorg maar ook in de gehandicaptenzorg. Dit blijkt uit onderzoek van cliëntenorganisateis en van de Nederlandse ZorgAutoriteit (NZa) dat deze week is gepresenteerd.

Mensen die in zorginstellingen verblijven moeten, naast de verplichte eigen bijdragen, steeds meer zaken zelf betalen. Soms betreft het ‘luxe’ aanvullende diensten. Maar vaak gaat het ook om zaken die gewoon onder de verzekerde zorg vallen. Zoals douchen, wassen van kleding, begeleiding bij uitstapjes, verstrekking van voedsel etc.

Gehandicaptenzorg
Het leek lang of deze problematiek enkel ouderen trof die in verpleeghuizen woonden. Uit signalen uit de achterban en een quick scan die Platform VG, de CG-Raad en het LSR hebben gehouden, blijkt dat het ook plaatsvindt in de gehandicaptenzorg. De quick scan is afgenomen bij cliëntenraden en verwanten van gehandicapten. Daarnaast heeft ook de Landelijke Organisatie Cliëntenraden (LOC) nog onderzocht wat instellingen in rekening brengen..

Uitkomsten
Uit de onderzoeken van de cliëntenorganisaties blijkt dat er veel onduidelijkheid bestaat bij cliënten over de eigen betalingen. Mensen weten vaak niet of de zaken waarvoor ze extra betalen onder de AWBZ vallen of dat het echt om aanvullende diensten gaat. In het eerste geval krijgt de organisatie hiervoor al een vergoeding via het zorgkantoor en mag daarvoor dus niet nog eens geld aan cliënten worden gevraagd.

Duidelijk is wel dat mensen in toenemende mate “moeten” betalen voor zaken als deelname aan uitstapjes of voor bijvoorbeeld een bezoek aan de medisch specialist. Als zij dat niet kunnen, worden zij uitgesloten van sociale activiteiten. Verder wordt er bijvoorbeeld ook geld gevraagd voor het bijhouden van de administratie, tenzij er een familielid is die die taak vrijwillig op zich neemt. Wanneer mensen geen geld hebben om te betalen, wordt de administratie dus niet bijgehouden.

Isolement
Mensen die deze “extra’s” niet kunnen of willen betalen komen in een isolement. Zij raken letterlijk opgesloten achter de muren van een instelling. Ze  kunnen nauwelijks nog meedoen in de maatschappij. De komende jaren zal het inkomen van deze groep bovendien nog verder verslechteren door de plannen die deze regering heeft met de Wajong en Wsw. Hun situatie dreigt hierdoor nog uitzichtlozer te worden. Platform VG, de CG-Raad, het LSR zijn van mening dat dit niet mag gebeuren.

De rapporten van de cliëntenorganisaties en de NZa zijn naar de Tweede Kamer gezonden. Deze is geschrokken van de uitkomsten en heeft geëist dat er begin maart een debat over dit onderwerp komt.

Eerder onderzoek
Uit eerder onderzoek van het NIBUD, Platform VG en de CG-Raad bleek al dat mensen in de gehandicapteninstellingen vaak van een minimaal inkomen moeten rondkomen en nauwelijks geld overhouden om mee te doen in de maatschappij. Zie: Inkomenspositie in een Instelling.

Oplossingen
Er moet flink wat gebeuren om de problemen met eigen betalingen op te lossen:

• Het is  van belang dat toezichthouders in de gehandicaptenzorg, zoals de NZa en het College voor zorgverzekeringen en zorgkantoren, ingrijpen bij organisaties die onterecht geld vragen aan cliënten.
• Cliëntenraden moeten intensief en volledig betrokken worden bij het vaststellen van eigen betalingen in instellingen. Hiervoor moeten zij meer kennis maar ook meer handvaten krijgen. De LSR en VraagRaak, twee organisaties die cliëntenraden in de gehandicaptenzorg ondersteunen, moeten daarom meer mogelijkheden krijgen de raden op dit gebied te ondersteunen met kennis, training en onafhankelijk advies in samenwerking met de CG-Raad en Platform VG.
• Er moet gewerkt worden aan een cultuuromslag bij zorgorganisaties in de langdurige zorg. Er moet een cultuur  ontstaan waarin de mens/de cliënt en zijn  mogelijkheden weer het uitgangspunt is. Nu zijn de instellingen vaak te zeer gefocust op het ondernemer zijn.
• De zorg moet voor iedereen toegankelijk blijven en een bijdrage leveren aan een samenleving waar kwaliteit van leven ook voor de meest kwetsbare gewaarborgd is. Daar horen geen onhaalbare financiële eisen aan bewoners van gehandicapteninstellingen bij.
• Het moet niet bij mooie woorden blijven. Platform VG, de CG-Raad en het LSR zijn op verzoek van VWS daarom bezig een plan van aanpak te maken. Daarin wordt beschreven hoe cliënten in de gehandicaptenzorg en hun familieleden invloed kunnen uitoefen om deze ongewenste ontwikkeling tegen te gaan.

Zie ook het Nibud-onderzoek 2008